Unaponunua mali Tanzania, gharama kadhaa hukaa juu ya bei ya kununua. Kuzijua mapema huweka bajeti yako kuwa ya kweli na majadiliano yako kuwa makini.
Ushuru wa stempu kwenye mali ni kiasi gani Tanzania?
Ushuru wa stempu hutozwa kwenye uhamisho wa mali na hukokotolewa kwa thamani yake. Upangie bajeti kama asilimia ndogo ya bei, na uthibitishe kiwango kamili cha sasa na Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) au wakili wako kabla ya kusaini, kwa sababu kinaweza kubadilika.
Usitegemee kiwango ulichosoma mtandaoni, ikiwemo mwongozo huu. Pata kiasi cha sasa cha ushuru wa stempu kwa muamala wako kikithibitishwa kwa maandishi na wakili wako au TRA.
Ada za usajili na uhamisho
Kusajili uhamisho na hati mpya katika Ofisi ya Msajili wa Hati kuna ada, kama ilivyo kwa idhini ya Kamishna wa Ardhi ya uhamisho. Kwa kawaida ni ndogo ukilinganisha na bei, lakini zinapaswa kuwekwa kwenye bajeti.
Uthamini
Uthamini wa serikali au wa mthamini aliyesajiliwa kwa kawaida unahitajika kukadiria thamani ya mali kwa ajili ya ushuru na, ukikopa, kwa ajili ya mkopeshaji. Mthamini hutoza ada.
Ada za kisheria
Wakili anayeshughulikia upekuzi, mkataba na uhamisho hutoza ada, mara nyingi asilimia ya bei au kiasi maalum. Ndiyo fedha yenye thamani bora utakayotumia kwenye muamala wote.
Nani hulipa kodi ya ongezeko la mtaji mali inapouzwa?
Kodi ya ongezeko la mtaji (capital gains tax) hutozwa kwenye faida mali inapouzwa. Kwa ujumla ni wajibu wa muuzaji, lakini inaweza kuathiri muda na majadiliano, kwa hiyo ni vyema kuelewa upande upi unaibeba katika muamala wako.
Njia rahisi ya kupanga bajeti
- Tenga akiba juu ya bei ya kununua kwa ajili ya ushuru, ada, uthamini na gharama za kisheria.
- Mwombe wakili wako makadirio ya kina kabla ya kujifunga.
- Thibitisha kwa maandishi kwenye mkataba wa mauziano nani analipa nini (mnunuzi au muuzaji).
Mwongozo huu ni taarifa ya jumla, si ushauri wa kisheria wala wa kifedha. Sheria, ada na viwango nchini Tanzania hubadilika. Thibitisha mambo mahususi na wakili aliyesajiliwa, mamlaka husika au benki yako kabla ya kuchukua hatua.
Maswali ya kawaida
Nitathibitisha wapi kiwango cha sasa cha ushuru wa stempu Tanzania?
Kwa Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA) au wakili wako. Ushuru wa stempu hutozwa kwenye thamani ya mali inayohamishwa na kiwango kinaweza kubadilika, kwa hiyo pata kiasi cha muamala wako kikithibitishwa kwa maandishi.
Nani hulipa kodi ya ongezeko la mtaji kwenye mauzo ya mali?
Kwa ujumla ni wajibu wa muuzaji, kwa sababu hutozwa kwenye faida ya muuzaji. Bado inaweza kuathiri muda na majadiliano, kwa hiyo mkataba wa mauziano unapaswa kueleza nani anabeba kila gharama.
Je, uthamini unahitajika unaponunua mali?
Uthamini uliosajiliwa kwa kawaida unahitajika kukadiria thamani ya mali kwa ajili ya ushuru, na mkopeshaji atauhitaji ukikopa. Mthamini hutoza ada.
Nitaepukaje gharama za kushtukiza ninaponunua?
Mwombe wakili wako makadirio ya kina ya ushuru, ada, uthamini na gharama za kisheria kabla ya kujifunga, tenga akiba juu ya bei, na uandike kwenye mkataba wa mauziano nani analipa nini.
Vyanzo rasmi
Thibitisha kanuni, ada na fomu za sasa na mamlaka yenyewe:
