Udanganyifu wa hati na kuuza mali moja mara mbili ndiyo hatari kubwa zaidi katika muamala wowote wa mali Tanzania. Habari njema: hati halali inaweza kuhakikiwa kupitia njia rasmi. Huu ndio mpangilio.
Ninahakikije hati Tanzania, hatua kwa hatua?
- 1Pata nakala ya hati (Certificate of Title au Certificate of Right of Occupancy) na uandike namba ya hati na jina la mmiliki aliyesajiliwa.
- 2Fanya upekuzi rasmi katika Ofisi ya Msajili wa Hati (wakili wako anaweza kufanya). Unaonyesha mmiliki halisi aliyesajiliwa na rehani, zuio, amri ya mahakama au upangishaji wowote uliowekwa dhidi ya hati.
- 3Linganisha jina la mmiliki na Kitambulisho chake cha Taifa au pasipoti, na uthibitishe wakala yeyote ana mamlaka ya maandishi ya kuuza.
- 4Linganisha ramani ya hati na eneo halisi: tembea mawe ya mpaka na uthibitishe mipaka na ukubwa vinakubaliana na upimaji.
- 5Thibitisha kodi na ada za ardhi (kodi ya pango la ardhi kwa Kamishna wa Ardhi, pamoja na ada zozote za halmashauri) zimelipwa hadi sasa.
- 6Hapo ndipo usaini mkataba wa mauziano na kulipa, ikiwezekana kwa awamu zinazoendana na hatua zilizo wazi, kwa njia ya benki inayofuatilika.
Dalili gani zinaonyesha hati bandia Tanzania?
- Muuzaji hawezi au hataki kutoa hati halisi kwa ajili ya upekuzi.
- Jina lililo kwenye hati halilingani na muuzaji, na hakuna hati halali ya uwakilishi.
- Bei iliyo chini sana ya soko. Mara nyingi ni ishara ya hati yenye mgogoro au bandia.
- Shinikizo la kulipa fedha taslimu haraka, au kuruka upekuzi wa Ofisi ya Msajili wa Hati.
Je, nahitaji wakili ili kuhakiki hati Tanzania?
Tumia wakili kwa upekuzi na uhamisho. Gharama yake ni ndogo ukilinganisha na bei ya mali, na ndiyo kinga bora kuliko zote unayoweza kununua. Kwenye eSoko, unaweza kumwomba wakala yeyote aliyethibitishwa akuonyeshe hati kabla ya kujifunga.
Mwongozo huu ni taarifa ya jumla, si ushauri wa kisheria wala wa kifedha. Sheria, ada na viwango nchini Tanzania hubadilika. Thibitisha mambo mahususi na wakili aliyesajiliwa, mamlaka husika au benki yako kabla ya kuchukua hatua.
Maswali ya kawaida
Upekuzi rasmi wa hati hufanyika wapi Tanzania?
Katika Ofisi ya Msajili wa Hati, iliyo chini ya Wizara ya Ardhi, Nyumba na Maendeleo ya Makazi. Wakili anaweza kukufanyia upekuzi. Unaonyesha mmiliki aliyesajiliwa na rehani, zuio, amri ya mahakama au upangishaji wowote uliowekwa dhidi ya hati.
Dalili za hati bandia ni zipi?
Muuzaji hawezi au hataki kutoa hati halisi kwa upekuzi, jina lililo kwenye hati halilingani na muuzaji na hakuna hati halali ya uwakilishi, bei iko chini sana ya soko, au unashinikizwa kulipa taslimu haraka na kuruka upekuzi.
Je, naweza kuhakiki hati nikiwa nje ya nchi?
Ndiyo. Mteue wakili wa Tanzania kwa hati ya uwakilishi iliyo wazi ili afanye upekuzi katika Ofisi ya Msajili wa Hati na kukagua mipaka kwenye eneo. Usitume fedha kamwe kwa kutegemea picha za hati peke yake.
Upekuzi wa hati unaonyesha nini?
Mmiliki halisi aliyesajiliwa, aina na muda wa haki, na kizuizi chochote kilichosajiliwa dhidi yake: rehani, zuio, amri ya mahakama au upangishaji.
Nimlipe muuzaji lini?
Baada tu ya upekuzi kuonyesha hakuna tatizo, utambulisho wa mmiliki kuthibitishwa, mipaka kulingana na ramani ya hati, na kodi ya pango la ardhi kulipwa. Lipa kwa njia ya benki inayofuatilika, ikiwezekana kwa awamu zinazoendana na hatua zilizomo kwenye mkataba wa mauziano.
Vyanzo rasmi
Thibitisha kanuni, ada na fomu za sasa na mamlaka yenyewe:
